2025: Ένα ακόμα ακραία θερμό έτος παγκοσμίως, και το θερμοκρασιακό ‘άλμα’ της περιόδου 2023-2025

Ήδη από τα τέλη του φθινοπώρου, εθεωρείτο σχεδόν βέβαιο ότι το 2025 θα είναι το δεύτερο (μαζί με το 2023) ή οριακά το τρίτο θερμότερο έτος όλων των εποχών στον πλανήτη, δηλαδή από τότε που υπάρχουν ενόργανες μετρήσεις θερμοκρασίας, με το 2024 να διατηρεί την πρώτη θέση, ξεπερνώντας για πρώτη φορά το ανώτατο όριο-στόχο της παγκόσμιας θέρμανσης κατά 1.5 °C σε σχέση με τα προ-βιομηχανικά επίπεδα ( Συμφωνία Παρισιού, 2015) [1].

Αν και η παγκόσμια θερμοκρασία βρίσκεται σε συνεχή ανοδική πορεία από τη δεκαετία του 1980, αυτό που αιφνιδιάζει και προκαλεί ανησυχία είναι το απότομο ‘άλμα’ που παρατηρείται στην παγκόσμια θέρμανση κατά την τριετία 2023-2025, καθώς και τα 3 αυτά διαδοχικά έτη κατατάσσονται στις 3 πρώτες θέσεις των θερμότερων ετών, ξεπερνώντας και τις προβλέψεις των κλιματικών μοντέλων. Και μπορεί η υπέρβαση του ανώτατου ορίου-στόχου των 1.5 °C για ένα μόνο έτος να θεωρηθεί προσωρινή ή και συμπτωματική, αλλά η υπέρβασή του σε τριετή κλίμακα προκαλεί ιδιαίτερο προβληματισμό στην επιστημονική κοινότητα. Διάφοροι παράγοντες μπορεί να ευθύνονται για την απότομη επιτάχυνση της παγκόσμιας θέρμανσης κατά την τελευταία τριετία. Πρόσφατη μελέτη υποδεικνύει 4 τουλάχιστον διαφορετικούς παράγοντες, που συνδυαστικά θα μπορούσαν να δικαιολογήσουν σε ένα βαθμό την παρατηρούμενη θερμοκρασιακή έξαρση [2, 3]. Οι παράγοντες αυτοί συνοψίζονται παρακάτω:

• Ισχυρό φαινόμενο El Niño που επικράτησε κυρίως κατά τους τελευταίους μήνες του 2023. Είναι γνωστό ότι το φυσικό αυτό φαινόμενο αυξάνει τις παγκόσμιες επιφανειακές θερμοκρασίες, καθώς συνδέεται με απελευθέρωση θερμότητας στο δυτικό Ειρηνικό Ωκεανό.
• Ισχυρότερος από τον αναμενόμενο ηλιακός κύκλος. Ο πιο πρόσφατος ηλιακός κύκλος ( solar cycle 25) ξεκίνησε περίπου το 2020 και είναι ο πιο έντονος που έχει καταγραφεί από το 1980, αλλά και ισχυρότερος από τις προβλέψεις των μοντέλων.
• Απότομη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του θείου κυρίως από τη διεθνή ναυτιλία και διάφορες χώρες όπως η Κίνα. Τα αερολύματα, όπως είναι το διοξείδιο του θείου, το οποίο εκλύεται στην κατώτερη ατμόσφαιρα από την καύση ορυκτών καυσίμων, έχουν ως γνωστό ψυκτική επίδραση στην ατμόσφαιρα. Η μείωσή τους συνδέεται με αύξηση της θερμοκρασίας.
• Έκρηξη του υποθαλάσσιου ηφαιστείου Hunga Tonga-Hunga Haʻapai στην Tonga το 2022. Ο πίδακας της έκρηξης εκτοξεύτηκε σε ύψος 55 χιλιομέτρων, στέλνοντας τεράστιες ποσότητας υδρατμών από την εξάτμιση του θαλασσινού νερού στην ατμόσφαιρα και στρατόσφαιρα. Οι υδρατμοί είναι ως γνωστό ένα από τα πιο ισχυρά θερμοκηπικά αέρια, με θερμαντικά αποτελέσματα.

Μπορεί οι παραπάνω παράγοντες να δικαιολογούν συνδυαστικά κατά ένα τουλάχιστον ποσοστό την απότομη επιτάχυνση της παγκόσμιας θέρμανσης, όμως το ερώτημα που παραμένει είναι αν η επιτάχυνση αυτή συνεχιστεί και για πόσο.